Maatschappelijke context

MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT

Vergrijzing en verzilvering

De stijgende levensverwachting en de daarmee gepaard gaande vergrijzing en verzilvering zal ervoor zorgen dat er steeds meer zorgbehoevenden (zullen) zijn, die niet allen terecht (zullen) kunnen binnen de beschikbare residentiële zorginfrastructuur. Door de beperkte capaciteit van de zorginstellingen zal er in toenemende mate een beroep gedaan worden op thuiszorg, mantelzorg en zorg in samenwerking met professionele hulpverleners (Baele, Debaere, Dely & Janssens, 2013). Burgers worden geacht in de eerste plaats na te gaan of zij de noodzakelijke zorg uit de eigen omgeving of het eigen netwerk kunnen betrekken (Kenniscentrum emancipatie in de multiculturele samenleving, 2004). Deze ontwikkelingen ondersteunen het gedachtengoed van de ‘vermaatschappelijking van de zorg’, waarbij men zorgbehoevende personen zo vaak mogelijk een eigen zinvolle plek in de samenleving laat innemen en behouden, en hen daarbij waar nodig ondersteunt door een zorg die tevens zoveel mogelijk geïntegreerd is in de samenleving (Strategische adviesraad welzijn, gezondheid en gezin, 2012). Deze vermaatschappelijking van de zorg zet zich door in de residentiële ouderenzorg, maar ook in de zorg voor personen met een handicap en binnen de geestelijke gezondheidszorg.

Vermaatschappelijking van de zorg

De vermaatschappelijking van de zorg kan bijdragen tot het welzijn van mensen die aangewezen zijn op zorg en tot de beheersing van collectieve lasten. Institutionele zorg is immers erg duur; zelfzorg en mantelzorg daarentegen lijken zo goed als kosteloos te zijn (Isarin, 2005). Mantelzorg zou een aanzienlijke kostenbesparing kunnen opleveren voor de maatschappij, al moet hierbij bekeken worden of mantelzorgers geen extra kosten met zijn meebrengen (Morée & Visser, 2007). De onbetaalde arbeid waarop een beroep wordt gedaan, is immers niet geheel kosteloos en verloopt niet zonder moeilijkheden: de ongelijke verdeling arbeid en zorg, de overbelasting van werkende mantelzorgers, inkomstenderving en grijs ziekteverzuim zijn enkele mogelijke risico’s van het overhevelen van zorg naar (al dan niet werkende) mantelzorgers (Isarin, 2005).

Veranderingen op de arbeidsmarkt

Parallel aan deze tendensen op vlak van zorg, is er ook sprake van veranderingen op de arbeidsmarkt. Enerzijds is het zo dat vroeger mannen gingen werken en vrouwen thuis bleven om op de kinderen te letten. Ook zieke ouders werden in het gezin opgenomen. Op dit moment moeten mensen, onder druk van de nakende vergrijzing, langer beroepsactief blijven en worden zowel mannen als vrouwen ingeschakeld op de arbeidsmarkt. Door deze veranderingen komen mantelzorgers sneller in een ‘combinatiescenario’ terecht: ze oefenen een betaalde job uit én zijn mantelzorger. Dit zorgt niet alleen voor een dubbele belasting, maar ook de onderlinge afstemming van beide takenpakketten kan moeilijkheden opleveren. Toch vinden mantelzorgers het vaak belangrijk om aan het werk te kunnen blijven: een job naast de zorg is een uitlaatklep, zorgt voor afwisseling in het takenpakket, is een extra uitdaging en geeft voldoening, zorgt voor financiële draagkracht en meer sociale contacten.

Combinatiescenario werk en zorg

In een vergrijzende samenleving die zowel aangewezen is op een toename van zorg in de privésfeer als op een toename van arbeidsparticipatie van vrouwen en ouderen, is een hardnekkige scheiding van zorg en arbeid niet meer mogelijk (Isarin, 2005). De economie heeft door de demografische veranderingen nood aan mensen die langer aan het werk blijven. Deze oudere werknemers zijn vaak diegene die zorg opnemen. Mantelzorgers zonder arbeidsverplichtingen en werknemers zonder zorgverplichtingen zullen in de toekomst dus steeds schaarser worden (Isarin, 2005).

Mantelzorgers willen meestal graag de combinatie van werk en zorg blijven uitvoeren. Als de zorg voor een naaste in arbeidstijd goed geregeld is, blijkt werk voor een mantelzorger een belangrijke meerwaarde te zijn. Mantelzorgers halen vaak veel voldoening uit hun werk, kunnen hun gedachten verzetten, hebben sociale contacten op het werk, ... .

           

Ook voor de werkgever kan het een belangrijke meerwaarde zijn wanneer een werknemer ook nog zorg verleent aan een naaste. Zo stimuleert het gedurende lange tijd opnemen van mantelzorgtaken de ontwikkeling van bepaalde vaardigheden bij werknemers. Mantelzorgers zijn sowieso vaak mensen met een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Hun mantelzorgengagement scherpt vaak andere talenten, zoals organiseren, inzicht en invoelingsvermogen, nog meer aan. Mantelzorgers kunnen goed met crisissituaties omgaan en hebben een goed overzicht over verschillende taken (hoofdzaken van bijzaken onderscheiden). Mantelzorg traint mensen ook in het coördineren (i.c. van de zorg) en in timemanagement. Dit alles betekent dat het voor de werkgever absoluut een meerwaarde kan zijn om mantelzorgers in dienst te hebben.

           

Uitdaging?

De uitdaging ligt erin om een beleid te ontwikkelen die de combinatie van werk en mantelzorg mogelijk maakt. Er moet gezocht worden naar een balans en naar voorwaarden om werk en mantelzorg te combineren (Morrée & Visser, 2007). Mantelzorg en arbeid kunnen immers vaak goed gecombineerd worden als er zowel aan de kant van de zorg als aan de kant van de arbeid ondersteuningsmogelijkheden worden gecreëerd voor de werkende mantelzorger (Isarin, 2005). Mantelzorgvriendelijk ondernemen draagt bij aan een organisatiecultuur waarbinnen werknemers met mantelzorgtaken voldoende mogelijkheden hebben om de combinatie van betaald werk met soms zeer intensieve zorgtaken vol te houden.


[Terug]